Motyw miłości w literaturze – przykłady z różnych epok

Strona głównaHumanistykaMotywy literackieMotyw miłości w literaturze - przykłady z różnych epok

Motyw miłości w literaturze przybiera różne oblicza – od uczucia tragicznego i niszczącego, przez miłość niespełnioną i nieodwzajemnioną, aż po miłość rodzicielską i platoniczną. Niezależnie od formy, jaką przyjmuje, zawsze stanowi siłę, która ma ogromny wpływ na ludzkie życie. Pisarze i poeci, sięgając po motyw miłości, starają się ukazać całą złożoność tego uczucia. Pokazują, że miłość potrafi być zarówno źródłem największego szczęścia, jak i najdotkliwszego cierpienia. Jednocześnie jednak podkreślają, że jest ona nieodłącznym elementem ludzkiej egzystencji, bez którego życie straciłoby sens.Literatura, przedstawiając różne oblicza miłości, skłania do refleksji nad istotą tego uczucia.

Miłość w literaturze starożytnej

Już w czasach antycznych miłość stanowiła ważny temat w twórczości literackiej. Jednym z najsłynniejszych przykładów jest mit o Orfeuszu i Eurydyce, opisany m.in. w „Metamorfozach” Owidiusza.

Orfeusz, utalentowany śpiewak i poeta, zakochuje się w pięknej nimfie Eurydyce. Ich szczęście nie trwa jednak długo – ukochana Orfeusza umiera ukąszona przez węża. Zrozpaczony Orfeusz schodzi do Hadesu, aby odzyskać Eurydykę. Swoim śpiewem wzrusza władcę podziemi, który zgadza się oddać mu żonę pod warunkiem, że Orfeusz nie obejrzy się za siebie, dopóki nie wyjdą na powierzchnię. Niestety, w ostatniej chwili Orfeusz łamie zakaz i traci Eurydykę na zawsze.

Mit ten ukazuje miłość silniejszą niż śmierć, a jednocześnie tragizm ludzkiego losu. Orfeusz gotów jest zaryzykować wszystko dla ukochanej, ale ostatecznie przegrywa walkę z przeznaczeniem.

Miłość dworska w średniowieczu

W epoce średniowiecza popularnym motywem stała się tzw. miłość dworska, opiewana m.in. w „Dziejach Tristana i Izoldy”. Bohaterowie tego romansu, Tristan i Izolda, zakochują się w sobie, choć Izolda jest żoną króla Marka.

Ich uczucie jest tak silne, że gotowi są zaryzykować wszystko, byle tylko być razem. Tristan i Izolda uciekają od dworu, wiodąc tułacze życie w lesie. Ostatecznie jednak rozdziela ich tragiczny zbieg okoliczności – Tristan umiera z tęsknoty za ukochaną, a Izolda umiera z żalu na jego grobie.

„Dzieje Tristana i Izoldy” ukazują miłość zakazaną, niemożliwą do spełnienia w ówczesnych realiach. Jednocześnie jest to uczucie totalne, dla którego bohaterowie gotowi są poświęcić wszystko, nawet własne życie.

Petrarkizm, czyli miłość w renesansie

Renesans przyniósł nowe spojrzenie na miłość, której uosobieniem stał się nurt zwany petrarkizmem. Jego nazwa pochodzi od włoskiego poety Francesca Petrarki, autora słynnych „Sonetów do Laury”.

Petrarka w swoich wierszach opiewał miłość do Laury, wyidealizowanej kobiety, będącej ucieleśnieniem wszelkich cnót. Uczucie poety jest platoniczne, niespełnione, nacechowane cierpieniem i tęsknotą. Dla Petrarki miłość staje się drogą do samodoskonalenia, a zarazem źródłem poetyckiego natchnienia.

Wzorzec miłości petrarkowskiej wywarł ogromny wpływ na literaturę europejską. Naśladowali go m.in. polscy poeci renesansu, tacy jak Jan Kochanowski w cyklu „Pieśni”.

Miłość romantyczna

Epoka romantyzmu przyniosła nowe, pełne pasji i namiętności spojrzenie na miłość. Uczucie przestało być tylko tematem literackim, a stało się siłą zdolną odmienić ludzkie życie i wpłynąć na bieg historii.

Jednym z najsłynniejszych przykładów miłości romantycznej jest uczucie łączące tytułowych bohaterów dramatu „Romeo i Julia” Williama Szekspira. Młodzi zakochani, pochodzący ze zwaśnionych rodów, postanawiają walczyć o swoje uczucie wbrew wszystkim i wszystkiemu. Ich miłość od początku naznaczona jest piętnem tragizmu, a ostatecznie doprowadza do samobójczej śmierci obojga.

W polskiej literaturze romantycznej motyw miłości nieszczęśliwej, niemożliwej pojawia się m.in. w „Dziadach” Adama Mickiewicza. Gustaw, główny bohater IV części dramatu, popada w obłęd po stracie ukochanej kobiety. Jego uczucie, choć nieodwzajemnione, staje się sensem życia i źródłem cierpienia zarazem.

Miłość w pozytywizmie

Pozytywizm przyniósł bardziej realistyczne, pozbawione idealizacji spojrzenie na miłość. Uczucia bohaterów są skomplikowane, niejednoznaczne, często naznaczone cierpieniem i rozczarowaniem.

Doskonałym przykładem jest „Lalka” Bolesława Prusa. Główny bohater, Stanisław Wokulski, zakochuje się w pięknej, lecz płytkiej i próżnej arystokratce Izabeli Łęckiej. Jego miłość jest uczuciem niszczącym, prowadzącym do klęski życiowej. Wokulski idealizuje Izabelę, nie dostrzegając jej wad. Ostatecznie rozczarowany i zraniony, prawdopodobnie popełnia samobójstwo.

Innym przykładem miłości w pozytywizmie jest uczucie łączące Zygmunta Korczyńskiego i Justynę Orzelską w „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej. Ich związek, początkowo oparty na wzajemnej fascynacji, z czasem przeradza się w dojrzałą, partnerską relację. Miłość pomaga bohaterom przetrwać trudne chwile i odnaleźć sens życia w pracy dla dobra innych.

Miłość w literaturze współczesnej

Literatura XX i XXI wieku przynosi jeszcze większą różnorodność w sposobie ukazywania miłości. Obok wątków romantycznych pojawiają się motywy miłości toksycznej, niszczącej, a także uczuć niejednoznacznych, wymykających się prostym klasyfikacjom.

Jednym z najbardziej znanych przykładów jest „Mistrz i Małgorzata” Michaiła Bułhakowa. Tytułowych bohaterów, Mistrza i Małgorzatę, łączy miłość absolutna, potrafiąca pokonać wszelkie przeciwności losu, a nawet samą śmierć. Ich uczucie ma wymiar metafizyczny, jest afirmacją siły ludzkiego ducha.

Z kolei „Lolita” Vladimira Nabokova ukazuje miłość w jej najbardziej kontrowersyjnym wydaniu. Główny bohater, Humbert Humbert, zakochuje się w dwunastoletniej dziewczynce. Jego uczucie jest mieszaniną pożądania, obsesji i poczucia winy. Powieść prowokuje do refleksji nad granicami miłości i moralności.

W polskiej literaturze współczesnej ciekawie motyw miłości został przedstawiony m.in. w „Madame” Antoniego Libery. Tytułowa bohaterka i jej uczeń, młody chłopak, nawiązują romans, balansując na granicy platonicznej fascynacji i zmysłowego pożądania. Ich relacja jest pełna niedopowiedzeń, dwuznaczności, a jednocześnie głęboko porusza czytelnika.

Podobne artykuły

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj