17 IX – Zbigniew Herbert – Tekst i interpretacja

Strona głównaHumanistykaWiersze17 IX - Zbigniew Herbert - Tekst i interpretacja

17 IX – tekst wiersza

Autor: Zbigniew Herbert

Moja bezbronna ojczyzna przyjmie cię najeźdźco
a droga którą Jaś Małgosia dreptali do szkoły
nie rozstąpi się w przepaść

Rzeki nazbyt leniwe nieskore do potopów
rycerze śpiący w górach będą spali dalej
więc łatwo wejdziesz nieproszony gościu

Ale synowie ziemi nocą się zgromadzą
śmieszni karbonariusze spiskowcy wolności
będą czyścili swoje muzealne bronie
przysięgali na ptaka i na dwa kolory

A potem tak jak zawsze – łuny i wybuchy
malowani chłopcy bezsenni dowódcy
plecaki pełne klęski rude pola chwały
krzepiąca wiedza że jesteśmy – sami

Moja bezbronna ojczyzna przyjmie cię najeźdźco
i da ci sążeń ziemi pod wierzbą – i spokój
by ci co po nas przyjdą uczyli się znowu
najtrudniejszego kunsztu – odpuszczania win

Kluczowe informacje

Autor i dedykacja: Wiersz „17 IX” został napisany przez Zbigniewa Herberta, jednego z najpopularniejszych poetów współczesnych. Utwór został zadedykowany Józefowi Czapskiemu, działaczowi patriotycznemu, uczestnikowi powstania listopadowego.
Data tytułowa: Tytuł wiersza „17 IX” odnosi się do daty 17 września 1939 roku, kiedy to Związek Radziecki zaatakował Polskę, łamiąc pakt o nieagresji i współpracując z Niemcami w rozbiorze terytorium Polski.
Interpretacja: Wiersz Herberta jest często interpretowany jako refleksja nad tragicznymi wydarzeniami w historii Polski, a także nad uniwersalnymi tematami takimi jak zdrada, honor i pamięć historyczna.
Środki stylistyczne: Herbert w swojej twórczości często posługuje się środkami stylistycznymi, które podkreślają głębię i wielowymiarowość jego poezji. W „17 IX” można odnaleźć charakterystyczne dla autora użycie symboli, metafor oraz aluzji historycznych.
Interpretacje muzyczne: Wiersz „17 IX” doczekał się interpretacji muzycznych, między innymi przez Przemysława Gintrowskiego oraz interpretacji Zbigniewa Herberta z muzyką Dawida Hallmanna, co świadczy o jego kulturowym oddźwięku.
Znaczenie historyczne: Utwór Herberta jest przykładem literackiego świadectwa ważnych wydarzeń historycznych i ich wpływu na indywidualną oraz zbiorową pamięć narodu.

Pierwsza zwrotka: Obrona bezbronności

W pierwszej zwrotce wiersza „17 IX” Zbigniew Herbert przedstawia obraz bezbronnej ojczyzny, która stoi otworem przed najeźdźcą. Mówiąc „Moja bezbronna ojczyzna przyjmie cię najeźdźco”, poeta podkreśla paradoks sytuacji, w której kraj, mimo braku możliwości skutecznej obrony, zachowuje godność i otwartość. Droga do szkoły, po której dreptali Jaś i Małgosia, symbolizuje niewinność i codzienność, która nie ulega dramatycznym przemianom nawet w obliczu zagrożenia. Jest to obraz utraconej niewinności, ale również siły tkwiącej w codzienności i rutynie, która trwa mimo wszystko.

Herbert wykorzystuje tu również motyw niezmienności krajobrazu – rzeki są „nazbyt leniwe” do stworzenia potopu, który mógłby powstrzymać najeźdźcę, a rycerze, którzy mogliby bronić kraju, „będą spali dalej”. Jest to obraz bezsilności, ale i pewnej rezygnacji, która wynika z historycznych doświadczeń narodu, który wielokrotnie doświadczył zdrady i napaści.

Druga zwrotka: Tajne zgromadzenie synów ziemi

W drugiej zwrotce Herbert przenosi nas do tajnego zgromadzenia, gdzie „synowie ziemi” – patrioci, przygotowują się do walki. Mimo że są określeni jako „śmieszni karbonariusze”, co sugeruje ich niezdolność do stawienia czoła nowoczesnemu wrogowi, ich działania są pełne determinacji. Spiskowcy wolności czyścili swoje „muzealne bronie”, co podkreśla zarówno ich odwagę, jak i tragizm – dysproporcję między ich zasobami a potęgą najeźdźcy.

Przysięga na „ptaka i na dwa kolory” jest odwołaniem do symboliki narodowej – biało-czerwonych barw polskiej flagi oraz orła, który jest godłem Polski. Mimo że ich działania mogą wydawać się nieskuteczne, są one wyrazem niezłomności i gotowości do poświęceń w imię wyższych wartości, takich jak wolność i niepodległość.

Trzecia zwrotka: Obraz wojny i klęski

Trzecia zwrotka przedstawia nam obraz wojny – „łuny i wybuchy”, które są nieodłącznym elementem konfliktu zbrojnego. „Malowani chłopcy” to młodzi żołnierze, którzy zazwyczaj są pierwszymi ofiarami wojny, a „bezsenni dowódcy” to ci, którzy muszą podejmować trudne decyzje i żyć z ich konsekwencjami. Plecaki pełne klęski to metafora ciężaru porażki, który muszą nieść żołnierze, a „rude pola chwały” to pola bitew, które stają się miejscem zarówno bohaterstwa, jak i śmierci.

Wers „krzepiąca wiedza że jesteśmy – sami” podkreśla izolację i samotność w walce. Jest to wyraz świadomości, że pomimo sojuszy i obietnic, w decydujących momentach naród musi polegać na własnych siłach. To również aluzja do historycznych doświadczeń Polski, której sojusznicy często zawodzili w kluczowych momentach.

Czwarta zwrotka: Spokój pośród zdrady

W czwartej zwrotce Herbert wraca do motywu najeźdźcy, który otrzymuje „sążeń ziemi pod wierzbą – i spokój”. Jest to obraz rezygnacji i akceptacji nieuniknionego, ale również pewnego rodzaju pokory i godności w obliczu klęski. Odpuszczanie win to najtrudniejszy kunszt, który muszą opanować przyszłe pokolenia – to wyraz nadziei, że nawet najgorsze doświadczenia mogą stać się lekcją i przyczynkiem do budowania lepszej przyszłości.

Ostatni wers wiersza jest przesłaniem o konieczności wybaczania i pamiętania, ale bez pragnienia zemsty. To apel o zachowanie ludzkości i wartości moralnych nawet w najtrudniejszych czasach, co jest wyrazem głębokiego humanizmu Herberta i jego filozofii życiowej.

Budowa wiersza

Wiersz „17 IX” Zbigniewa Herberta jest utworem lirycznym, który składa się z czterech zwrotek o zróżnicowanej długości wersów. Charakterystyczne dla tego utworu jest brak regularnego schematu rymów, co jest typowe dla formy wiersza wolnego. Herbert tworzy kompozycję, która oddaje emocjonalny i refleksyjny charakter wypowiedzi, jednocześnie zachowując swobodę wypowiedzi.

Gatunek i rodzaj literacki

Utwór „17 IX” należy do rodzaju literackiego liryki, a jego gatunek można określić jako poemat liryczny. Jest to forma, która pozwala autorowi na wyrażenie osobistych uczuć i przemyśleń, często w kontekście szerszych wydarzeń historycznych lub społecznych. Wiersz Herberta łączy w sobie cechy elegii, ze względu na ton refleksyjny i smutny, oraz pieśni, jako że porusza tematykę patriotyczną i narodową.

Środki stylistyczne

  • Metafora – „synowie ziemi”, „muzealne bronie” – Herbert używa metafor, aby nadać głębię i wielowymiarowość swoim wypowiedziom.
  • Symbolika – „ptak” i „dwa kolory” symbolizują Polskę i jej niepodległość, a „plecaki pełne klęski” – ciężar historii i doświadczeń narodu.
  • Aluzje historyczne – odniesienia do wydarzeń z 17 września 1939 roku, kiedy to Związek Radziecki zaatakował Polskę.
  • Ironia – „śmieszni karbonariusze spiskowcy wolności” – Herbert używa ironii, aby podkreślić rozdźwięk między heroizmem a rzeczywistością.
  • Antyteza – kontrast między bezbronnością ojczyzny a determinacją jej obrońców.
  • Epitet – „bezsenni dowódcy”, „rude pola chwały” – epitetami autor podkreśla emocje i charakterystykę opisywanych zjawisk.

Zbigniew Herbert – notka biograficzna

Zbigniew Herbert (1924-1998) był jednym z najwybitniejszych polskich poetów XX wieku, znanym z głębokiej refleksji nad kondycją ludzką, historią i kulturą. Jego twórczość charakteryzuje się klasyczną formą, bogactwem aluzji kulturowych oraz filozoficznym podejściem do rzeczywistości. Herbert był także eseistą i dramaturgiem, a jego poezja przetłumaczona została na wiele języków, przynosząc mu międzynarodowe uznanie.

Poeta często poruszał w swoich utworach tematykę historyczną i patriotyczną, co znajduje odzwierciedlenie w wierszu „17 IX”. Herbert, jako świadek i uczestnik dramatycznych wydarzeń w historii Polski, wyrażał w swojej poezji nie tylko osobiste przeżycia, ale także uniwersalne wartości, takie jak wolność, godność i pamięć o przeszłości. Jego twórczość pozostaje ważnym głosem w dyskursie o tożsamości narodowej i kulturowej.

Podobne artykuły

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj