Ballada z tamtej strony – Józef Czechowicz – Tekst i interpretacja

Ballada z tamtej strony – tekst wiersza

Autor: Józef Czechowicz

o śmier­ci nic już nie wiem

o czar­ne okna i po­wie­ki
trze­po­ce mo­ty­la­mi
pach­nie so­śni­ną mo­drze­wiem
do­ty­ka co noc sna­mi
zza ci­chej rze­ki
gdzie mgła noga za nogą
wle­cze się w ciem­ny za­kąt

trzy­ma w skrzyn­ce nie­bie­ska­wy akord
skrzyn­ki otwo­rzyć nie mo­gąc

ży­cie jest snem krót­kim
mówi głos z pra­wej stro­ny
ży­cie snem krót­kim
wtó­ru­je ze smut­kiem
głos lewy przy­ci­szo­ny
ży­cie snem krót­kim
to trze­ci nie­od­gad­nio­ny

i wzbi­ja się w sza­re nie­bo
mgła z nie­zna­ne­go ob­li­cza
a czas
a zie­mia dzie­wi­cza

o dla­cze­go
wzrok twój nie scho­dzi
z przed­mio­tów pod oknem le­żą­cych na sto­le
z go­dzi­ny w któ­rej żem się ro­dził
ze skrzyn­ki za­mknię­tej jak bo­leść
z umar­łych rąk cze­cho­wi­cza

Kluczowe informacje

• Wiersz został opublikowany w tomiku o tym samym tytule w 1932 roku.
• Motywem przewodnim utworu jest śmierć i przemijanie.
• Utwór porusza tematy: przeczucie śmierci, przemijanie życia, postrzeganie śmierci, życia jako sen.
• Wiersz jest przykładem twórczości Czechowicza, który często podejmował tematykę śmierci, co było charakterystyczne dla epoki, w której tworzył.
• Tytuł „Ballada z tamtej strony” sugeruje, że wiersz opowiada o śmierci z perspektywy „tamtej strony”, czyli zaświatów.
• Utwór jest napisany w formie ballady, czyli dłuższego utworu wierszowanego o tematyce poważnej lub tragicznej.

Interpretacja

Motyw śmierci i przemijania

Wiersz „Ballada z tamtej strony” Józefa Czechowicza jest głęboką refleksją nad śmiercią i przemijaniem. Już pierwsze słowa utworu „o śmierci nic już nie wiem” wprowadzają nas w stan niewiedzy i zagubienia, który towarzyszy ludziom w obliczu końca. Śmierć jest tu przedstawiona jako tajemnica, której nie da się poznać, a jednocześnie jako nieuchronny koniec, który wpływa na sposób, w jaki postrzegamy życie. Motylami trzepoczącymi o czarne okna i powieki, poeta może sugerować ulotność i kruchą naturę życia, które podobnie jak motyle, jest piękne, ale i przelotne.

W kolejnych wersach pojawia się obraz mgły „wlecze się w ciemny zakąt”, która może symbolizować niepewność i niejasność przyszłości, a także proces odchodzenia, który jest powolny i nieuchronny. Często w literaturze mgła jest używana jako metafora niepewności i niezrozumienia, co doskonale wpisuje się w tematykę śmierci i przemijania, będących kluczowymi dla tego wiersza.

Życie jako sen i jego krótkotrwałość

Refren „życie jest snem krótkim” pojawiający się w wierszu, podkreślany przez różne głosy, wskazuje na przemijalność i efemeryczność ludzkiego istnienia. Porównanie życia do snu jest klasyczną metaforą, która podkreśla jego niestałość i to, że tak jak sen, życie może być pełne iluzji, a jego koniec przychodzi niespodziewanie. Głosy, które wtórują temu stwierdzeniu, mogą reprezentować różne aspekty ludzkiej świadomości lub różne postaci, które doświadczyły tej prawdy na własnej skórze.

Wzmianka o „trzecim nieodgadnionym” głosie może sugerować istnienie jakiejś tajemnicy lub nieznanego aspektu życia i śmierci, który pozostaje poza zasięgiem ludzkiego rozumienia. To może być również aluzja do religijnych lub filozoficznych koncepcji, które próbują wyjaśnić to, co wykracza poza materialny świat.

Przestrzeń poetycka jako miejsce pamięci

Wiersz Czechowicza jest również przestrzenią, w której autor zapisuje swoje osobiste przeżycia i refleksje. Wers „z umarłych rąk czechowicza” może być odczytany jako świadomość poety o własnej śmiertelności i próba uchwycenia własnej tożsamości w literaturze. Poeta zostawia po sobie dzieło, które staje się trwałym śladem jego istnienia, pomimo nieuchronnego końca, który dotyka każdego człowieka.

Wzmianka o „skrzynce zamkniętej jak ból” może symbolizować osobiste doświadczenia, wspomnienia i emocje, które są przechowywane w głębi duszy, a które nie mogą być w pełni wyrażone lub zrozumiane przez innych. To także może odnosić się do twórczości poety, która jest jak skrzynka pełna tajemnic i nieodkrytych melodii, które pozostają po nim jako dziedzictwo kulturowe.

Śmierć jako granica poznania

W „Balladzie z tamtej strony” śmierć jawi się jako granica ludzkiego doświadczenia i poznania. „O śmierci nic już nie wiem” to wyznanie, które podkreśla ograniczenia ludzkiego umysłu wobec największej tajemnicy życia. Ta niewiedza jest zarówno przerażająca, jak i fascynująca, ponieważ stawia pytania o sens życia i naturę istnienia poza jego fizycznymi ramami.

Wiersz Czechowicza może być odczytywany jako wyraz poszukiwania odpowiedzi na pytania ostateczne, które od wieków zajmują ludzkość. Poeta, choć zdaje sobie sprawę z ograniczeń tego poszukiwania, nie przestaje pytać i zastanawiać się nad sensem śmierci i życia, co jest istotą ludzkiej ciekawości i dążenia do zrozumienia świata.

Budowa wiersza

Ballada z tamtej strony autorstwa Józefa Czechowicza to utwór o skomplikowanej strukturze, która oddziałuje na odbiorcę swoją rytmiką i obrazowością. Wiersz nie posiada regularnej budowy stroficznej, co jest charakterystyczne dla modernistycznej poezji, do której Czechowicz niewątpliwie należy. Linijki są różnej długości, a całość tworzy obraz rozmyślań na temat śmierci i przemijania. Brak rymów oraz regularnego metrum sprawia, że wiersz nabiera charakteru swobodnej refleksji, a nie utworu o ustalonej formie.

Gatunek i rodzaj literacki

Utwór Józefa Czechowicza zalicza się do liryki, a dokładniej do gatunku ballady. Ballada to forma poetycka, która często opowiada historię o charakterze poważnym lub tragicznym, a jej tematyka zazwyczaj oscyluje wokół miłości, śmierci, czy tajemniczych zdarzeń. W przypadku „Ballady z tamtej strony” mamy do czynienia z refleksją nad przemijaniem i śmiercią, co nadaje utworowi głęboki i poważny ton.

Środki stylistyczne

W „Balladzie z tamtej strony” Józef Czechowicz wykorzystuje różnorodne środki stylistyczne, które wzmacniają wyraz artystyczny wiersza. Oto niektóre z nich:

• Metafory – „trzepocze motylami”, „mgła noga za nogą”, które tworzą obrazy przemijania i ulotności życia.
• Personifikacja – „mgła wlecze się”, nadaje abstrakcyjnym pojęciom ludzkie cechy, co pozwala na głębsze odczucie opisywanej rzeczywistości.
• Symbolika – „czarne okna i powieki”, „skrzynka niebieskawy akord”, gdzie poszczególne elementy nabierają głębszego znaczenia i są nośnikami idei przemijania i tajemnicy śmierci.
• Pytania retoryczne – „o dlaczego wzrok twój nie schodzi”, które potęgują wrażenie bezpośredniego zwrócenia się do czytelnika i skłaniają do refleksji.
• Epitet – „sza­re nie­bo”, „zie­mia dzie­wi­cza”, które służą do charakteryzacji i nadania emocjonalnego zabarwienia opisywanym obiektom.
• Wtórność – powtarzanie frazy „życie jest snem krótkim”, co podkreśla motyw przemijania i nieuchronności śmierci.

Wiersz Czechowicza jest przykładem poezji modernistycznej, w której forma i treść ściśle ze sobą współgrają, tworząc wielowymiarowy obraz ludzkich przeżyć w obliczu tajemnicy śmierci. Środki stylistyczne użyte przez autora wzmacniają doświadczenie czytelnicze i pozwalają na głębsze zrozumienie przekazu utworu.