A kiedy przyjdzie… – Tadeusz Boy-Żeleński – Tekst i interpretacja

A kiedy przyjdzie… – tekst wiersza

Autor: Tadeusz Boy-Żeleński

A kie­dy przyj­dzie go­dzi­na roz­sta­nia,
Po­pa­trz­my so­bie w oczy dłu­go, dłu­go
I bez jed­ne­go sło­wa po­że­gna­nia
Idź­my – ja w jed­ną stro­nę, a ty w dru­gą.

Bo taka nam już pi­sa­na jest dola,
Że ni­g­dy dla nas ju­tro się nie zi­ści,
Wiecz­nie nam w po­przek sta­nie taj­na Wola,
Co tkli­wość mie­ni w po­dmuch nie­na­wi­ści.

Naj­mil­sza moja! Leć, kędy cię nie­sie
Twych pió­rek zwiew­ność i krwi mło­dej tęt­no;
Leć, kędy ży­cia pieśń wzdy­ma i gnie się
w ryt­mów ta­necz­nych me­lo­dię na­mięt­ną;

Leć, kędy Roz­kosz wy­cią­ga ra­mio­na
Po smut­ne ser­ce czło­wie­ka tu­ła­cze,
Co w jej śmier­tel­nym spa­zmie drży i kona,
I wyje z bólu, i ze szczę­ścia pła­cze…

Leć… ale po­mnij: w po­go­dy uśmie­chu,
W ma­rzeń ha­szy­szu i smut­ków ża­ło­bie,
I w cnot dys­tynk­cji, i w plu­ga­stwie grze­chu
To wiedz, naj­mil­sza: ja je­stem przy to­bie.

Oczy­ma na cię pa­trzę sku­pio­ny­mi,
Jak na mi­ste­rium waż­ne, groź­ne pra­wie,
I co bądź czy­nisz bied­na Córo Zie­mi,
Ja, brat twój star­szy, ja ci bło­go­sła­wię…

Gdy bę­dziesz cier­pieć, ja cie­bie po­cie­szę,
A gdy się zbru­kasz, wów­czas wiedz, ty dro­ga:
Ja cię wy­słu­cham i ja cię roz­grze­szę,
Bo taką wła­dzę mam daną od Boga.

W twe dło­nie wtu­lę twarz od tę­sk­not bla­dą,
O twe ko­la­na gło­wę oprę bied­ną,
A ty mi daj ba­jaj, o Sze­he­re­za­do,
Twych cud­nych nocy, ach, ty­siąc i jed­ną…

A kie­dy przyj­dzie go­dzi­na spo­tka­nia,
Może w nas pa­mięć daw­nych chwil po­ru­szy
I bez jed­ne­go sło­wa po­wi­ta­nia
Po­pa­trzy­my so­bie aż w samo dno du­szy…

Kluczowe informacje

• Tematyka: Wiersz porusza temat śmierci i przemijania, co jest uniwersalnym motywem w literaturze. Boy-Żeleński zastanawia się nad własnym odejściem i wpływem, jaki będzie miało ono na otoczenie.
• Styl: Utwór charakteryzuje się prostotą i bezpośredniością w przekazie, co jest typowe dla twórczości Boya-Żeleńskiego. Poeta używa języka, który jest bliski czytelnikowi i pozbawiony patosu.
• Forma: Wiersz jest napisany wierszem tradycyjnym, co pozwala na rytmiczne i melodyjne przekazywanie treści.
• Motywy: Oprócz śmierci i przemijania, w utworze pojawiają się motywy związane z pamięcią i zapomnieniem, a także z wpływem, jaki jednostka może mieć na innych po swojej śmierci.

Interpretacja i motywy literackie

Rozstanie jako nieuchronność

W pierwszej zwrotce wiersza Tadeusza Boya-Żeleńskiego „A kiedy przyjdzie…” poeta konfrontuje nas z nieuchronnością rozstania, które jest metaforą końca życia lub zakończenia ważnego etapu. Bez słów pożegnania, które mogłyby nadać chwili dramatyzmu, podmiot liryczny wzywa do spokojnego przyjęcia tego, co nieuniknione. Długie spojrzenie w oczy może symbolizować próbę zrozumienia i zaakceptowania tej sytuacji, ale także chęć zapamiętania siebie nawzajem w tym ostatnim momencie.

Wspomniana godzina rozstania może być rozumiana dosłownie jako moment śmierci, ale również jako koniec relacji międzyludzkiej czy zmiana życiowych ścieżek. Poeta podkreśla, że każdy z nas ma swoją drogę do przejścia i nie zawsze jesteśmy w stanie iść tą samą ścieżką z innymi. To przesłanie podkreśla indywidualność ludzkich losów i nieuchronność rozłąki.

Przeznaczenie i jego siła

Druga zwrotka rozwija myśl o determinizmie losu. Tajna Wola, o której mowa w wierszu, może być interpretowana jako siła wyższa, która kształtuje ludzkie życie niezależnie od ich woli. Poeta mówi o niej jako o czymś, co przekształca uczucia w przeciwieństwa – miłość w nienawiść. To może sugerować, że nawet najgłębsze relacje są podatne na wpływ zewnętrznych sił, które mogą je zniszczyć.

W tym kontekście rozstanie staje się nie tylko osobistym wyborem, ale również wynikiem działania sił, na które nie mamy wpływu. Mimo to, podmiot liryczny wydaje się godzić z tą myślą, akceptując, że nie wszystko w życiu jest pod naszą kontrolą. Ta rezygnacja może być odczytana jako wyraz dojrzałości emocjonalnej i życiowej mądrości.

Wolność i życiowa podróż

Trzecia zwrotka wiersza skupia się na wolności i podróży przez życie. Poeta zachęca adresatkę wiersza – być może ukochaną osobę – do podążania za głosem serca i doświadczania życia w pełni. Mowa tu o „zwiewności piórek” i „tętnie młodej krwi”, co podkreśla lekkość bytu i młodzieńczą energię. Również pieśń życia, która „wzdyma i gnie się”, może być metaforą doświadczeń, które kształtują naszą osobowość i nasze życie.

Poeta sugeruje, że życie jest pełne pasji i rozkoszy, a jednostka powinna pozwolić sobie na chwilę zapomnienia i oddania się życiowym przyjemnościom. W tym kontekście rozstanie może być również postrzegane jako uwolnienie się od ograniczeń, co pozwala na pełniejsze doświadczanie świata.

Wsparcie i obecność mimo rozłąki

Czwarta zwrotka wprowadza motyw wsparcia i obecności, które podmiot liryczny oferuje adresatce wiersza. Mimo fizycznej rozłąki, podmiot liryczny zapewnia o swojej duchowej obecności w życiu drugiej osoby. To przesłanie podkreśla głęboką więź między ludźmi, która nie zanika nawet w obliczu rozstania.

Poeta obiecuje, że będzie towarzyszył adresatce w każdym momencie jej życia, niezależnie od okoliczności. Patrzenie oczyma skupionymi i błogosławieństwo, jakie podmiot liryczny udziela, mogą symbolizować opiekę, zrozumienie i akceptację wyborów drugiej osoby. Ta obietnica wsparcia jest wyrazem głębokiej empatii i miłości, która przetrwa wszelkie przeciwności.

Współczucie i wybaczenie

Piąta zwrotka wiersza „A kiedy przyjdzie…” ukazuje postawę współczucia i gotowość do wybaczenia. Podmiot liryczny deklaruje, że będzie obok, aby pocieszyć w cierpieniu i wybaczyć, gdy adresatka wiersza popełni błąd. Ta gotowość do wyrozumiałości i akceptacji ludzkiej słabości jest wyrazem głębokiej więzi emocjonalnej.

Wiersz sugeruje, że miłość i przywiązanie nie znikają w obliczu błędów i upadków. Wysłuchanie i rozgrzeszenie to działania, które podmiot liryczny jest gotów podjąć, co może być rozumiane jako wyraz bezwarunkowej miłości. Przyjęcie ludzkiej niedoskonałości i gotowość do pomocy w trudnych chwilach to ważne przesłanie płynące z tego fragmentu.

Ukojenie i opowieści

W szóstej zwrotce poeta przedstawia obraz ukojenia i pocieszenia, które może przynieść opowiadanie historii. Wtulenie twarzy w dłonie i oparcie głowy o kolana to gesty intymności i zaufania. Są one wyrazem potrzeby bliskości i wsparcia w chwilach zwątpienia.

Prośba o „bajaj” odwołuje się do postaci Szeherazady z „Księgi tysiąca i jednej nocy”, która opowiadała historie, aby ocalić swoje życie. W tym kontekście, opowieści mogą być metaforą ucieczki od rzeczywistości, sposobem na radzenie sobie z trudnościami oraz środkiem do zachowania wspomnień i emocji. Historie, które Szeherazada miałaby opowiadać, mogą symbolizować bogactwo doświadczeń życiowych, które warto pielęgnować i przekazywać dalej.

Spotkanie i pamięć

Ostatnia zwrotka wiersza zamyka cykl rozważań nad rozstaniem i spotkaniem. Poeta wyraża nadzieję, że moment spotkania może odrodzić wspomnienia i uczucia, które były kiedyś ważne. To może oznaczać, że mimo rozłąki, pewne więzi pozostają nierozerwalne i mogą być odnowione w przyszłości.

Wzajemne spojrzenie „aż w samo dno duszy” to moment głębokiego zrozumienia i emocjonalnego połączenia. Pamięć o wspólnie przeżytych chwilach może być siłą, która pozwoli na ponowne nawiązanie kontaktu, nawet po długim czasie rozłąki. Wiersz kończy się na pozytywnym akcencie, sugerując, że relacje międzyludzkie mają wartość, która przetrwa próbę czasu.

Budowa wiersza

Wiersz „A kiedy przyjdzie…” autorstwa Tadeusza Boya-Żeleńskiego jest utworem lirycznym, który składa się z kilku zwrotek. Każda zwrotka zawiera różną liczbę wersów, co nadaje wierszowi rytm i melodyjność. Struktura wiersza jest zróżnicowana, a jego budowa pozwala na płynne przejście od jednego obrazu do drugiego, co podkreśla emocjonalny przekaz utworu.

Gatunek i rodzaj literacki

Utwór „A kiedy przyjdzie…” można zaklasyfikować jako lirykę, która jest jednym z trzech głównych rodzajów literackich. W ramach liryki, wiersz ten najbliżej przypomina elegię, ponieważ porusza tematykę smutku, rozstania i przemijania. Elegia to gatunek poetycki, w którym wyrażane są uczucia żalu i refleksje nad ulotnością życia.

Środki stylistyczne

• Metafory – Poeta używa obrazowych porównań, aby wyrazić głębię uczuć i emocji, np. „Rozkosz wy­cią­ga ra­mio­na” sugeruje namacalność doznań.
• Personifikacja – Uosobienie abstrakcyjnych pojęć, jak „tajna Wola”, która „tkliwość mie­ni w po­dmuch nie­na­wi­ści”, nadaje im ludzkie cechy.
• Symbolika – Użycie symboli, takich jak „Szehe­re­za­do” odwołujące się do postaci z „Księgi tysiąca i jednej nocy”, wzbogaca warstwę znaczeniową wiersza.
• Aluzje literackie – Odwołania do innych dzieł literackich, które wzbogacają kontekst interpretacyjny utworu.
• Antyteza – Przeciwstawienie „uśmiechu” i „żałobie” podkreśla wewnętrzne rozterki i kontrasty emocjonalne.
• Apostrofa – Bezpośredni zwrot do adresata wiersza, „Najmil­sza moja!”, tworzy intymny charakter wypowiedzi.

Notka biograficzna o autorze

Tadeusz Boy-Żeleński (1874-1941) był jednym z najwybitniejszych polskich pisarzy, satyryków i tłumaczy okresu międzywojennego. Jego twórczość charakteryzuje się ostrym dowcipem, ironią oraz krytycznym spojrzeniem na społeczeństwo. Boy-Żeleński był również znanym działaczem społecznym i obrońcą praw kobiet. Jego prace obejmują zarówno poezję, jak i prozę, a także liczne przekłady literatury francuskiej, w tym dzieł Moliera i Anatole’a France’a.

Twórczość Boya-Żeleńskiego odzwierciedla ducha epoki, w której żył, łącząc w sobie elementy modernizmu z tradycją oświeceniową. Jego teksty często poruszają tematykę miłości, wolności jednostki oraz krytykę obłudy i konwenansów społecznych. Wiersz „A kiedy przyjdzie…” jest przykładem jego lirycznej ekspresji, w której poeta zastanawia się nad ludzkim losem, śmiercią i nieuchronnością rozstania.