Apollo i Marsjasz – Zbigniew Herbert – Tekst i interpretacja

Strona głównaHumanistykaWierszeApollo i Marsjasz - Zbigniew Herbert - Tekst i interpretacja

Apollo i Marsjasz – tekst wiersza

Autor: Zbigniew Herbert

właściwy pojedynek Apollona
z Marsjaszem
(słuch absolutny
kontra ogromna skala)
odbywa się pod wieczór
gdy jak już wiemy
sędziowie
przyznali zwycięstwo bogu

mocno przywiązany do drzewa
dokładnie odarty ze skóry
Marsjasz
krzyczy
zanim krzyk dojdzie
do jego wysokich uszu
wypoczywa w cieniu tego krzyku

wstrząsany dreszczem obrzydzenia
Apollo czyści swój instrument

tylko z pozoru
głos Marsjasza
jest monotonny
i składa się z jednej samogłoski
A

w istocie
opowiada
Marsjasz
nieprzebrane bogactwo
swego ciała

łyse góry wątroby
pokarmów białe wąwozy
szumiące lasy płuc
słodkie pagórki mięśni
stawy żółć krew i dreszcze
zimowy wiatr kości
nad solą pamięci

wstrząsany dreszczem obrzydzenia
Apollo czyści swój instrument

teraz do chóru
przyłącza się stos pacierzowy Marsjasza
w zasadzie to samo A
tylko głębsze z dodatkiem rdzy

to już jest ponad wytrzymałość
boga o nerwach z tworzyw sztucznych

żwirową aleją
wysadzaną bukszpanem
odchodzi zwycięzca
zastanawiając się
czy z wycia Marsjasza
nie powstanie z czasem

nowa gałąź
sztuki – powiedzmy – konkretnej

nagle
pod nogi upada mu
skamieniały słowik

odwraca głowę
i widzi
że drzewo do którego przywiązany był Marsjasz
jest siwe

zupełnie

Kluczowe informacje

  • Mitologiczne tło: Wiersz opiera się na mitologicznej historii o muzycznym pojedynku między Apollonem, bogiem sztuki i muzyki, a Marsjaszem, sylenem, który wyzwał boga na pojedynek grając na flecie. Apollo reprezentuje harmonię, porządek i doskonałość artystyczną, podczas gdy Marsjasz symbolizuje emocjonalną ekspresję i dzikość.
  • Główne motywy: Herbert eksploruje motywy takie jak konflikt między techniczną doskonałością a emocjonalnym przekazem, natura sztuki oraz konsekwencje artystycznej rywalizacji.
  • Styl i forma: Wiersz charakteryzuje się precyzyjnym językiem i bogatym użyciem środków stylistycznych, co pozwala na głęboką analizę i interpretację przedstawionych w nim idei.
  • Przesłanie: Herbert przedstawia Apollo i Marsjasza jako reprezentantów dwóch przeciwstawnych podejść do sztuki i życia, podkreślając, że prawdziwa wartość sztuki leży w równowadze między techniczną perfekcją a emocjonalnym przekazem.
  • Reinterpretacja mitu: Autor reinterpretuje klasyczny mit, nadając mu nowe znaczenie i aktualność, co pozwala na refleksję nad współczesnym rozumieniem sztuki i jej roli w życiu człowieka.
  • Kontekst kulturowy: Wiersz „Apollo i Marsjasz” wpisuje się w szerszy kontekst kulturowy, odnosząc się do uniwersalnych pytań o naturę twórczości, rywalizację i poszukiwanie doskonałości.

Wprowadzenie do mitologicznego pojedynku

Wiersz Zbigniewa Herberta „Apollo i Marsjasz” rozpoczyna się od przedstawienia sceny pojedynku dwóch antagonistycznych postaci – Apollona i Marsjasza. Apollo, bóg sztuki i muzyki, symbolizuje harmonię, porządek i doskonałość artystyczną. Marsjasz, sylen, jest jego przeciwieństwem – reprezentuje emocjonalną ekspresję i dzikość. Herbert odnosi się do mitologicznego pojedynku, który miał wyłonić lepszego muzyka. W mitologii greckiej Apollo grał na lirze, a Marsjasz na flecie. W wierszu Herberta nie ma jednak mowy o flecie, a jedynie o „ogromnej skali”, co może sugerować bogactwo emocjonalne Marsjasza.

Wprowadzenie do wiersza ustanawia kontekst konfliktu między techniczną perfekcją a emocjonalnym przekazem. Już na wstępie wiemy, że sędziowie przyznali zwycięstwo Apollonowi, co może odzwierciedlać tendencję do oceniania sztuki przez pryzmat technicznej doskonałości, zamiast głębi emocjonalnej. Ta decyzja sędziów wprowadza czytelnika w stan napięcia i oczekiwania na dalszy rozwój wydarzeń.

Los przegranego i jego krzyk

W kolejnej części wiersza Herbert skupia się na losie przegranego Marsjasza, który został przywiązany do drzewa i odarty ze skóry. Opis ten jest brutalny i pełen okrucieństwa, co może symbolizować konsekwencje rywalizacji w sztuce, gdzie przegrany jest bezlitośnie karany. Krzyk Marsjasza, który rozbrzmiewa w wierszu, jest wyrazem jego bólu, ale jednocześnie świadectwem jego emocjonalnej głębi. Herbert podkreśla, że krzyk Marsjasza dociera do Apollona dopiero po czasie, co może wskazywać na dystans boga od emocji i cierpienia.

Opis krzyku Marsjasza jest szczegółowy i pełen metafor. Opowiada on o „nieprzebranym bogactwie swego ciała”, co może być interpretowane jako odniesienie do bogactwa wewnętrznego, emocjonalnego świata Marsjasza. Herbert używa tu metafory ciała jako krajobrazu, gdzie każdy organ symbolizuje różne aspekty emocji i doświadczeń. W ten sposób poeta podkreśla wartość i złożoność wewnętrznego świata Marsjasza, który jest w stanie wyrazić więcej niż tylko techniczną perfekcję.

Apollo jako zwycięzca

W dalszej części wiersza Herbert przedstawia Apollona jako zwycięzcę, który jednak nie jest w pełni zadowolony ze swojego triumfu. Wstrząsany „dreszczem obrzydzenia”, Apollo czyści swój instrument, co może symbolizować chęć oczyszczenia się z uczestnictwa w okrutnym akcie. Czynność ta może również wskazywać na próbę odcięcia się od emocji i powrotu do porządku oraz kontroli, które są dla Apollona tak ważne.

Herbert ukazuje Apollona jako postać, która odchodzi od miejsca pojedynku, zastanawiając się nad przyszłością sztuki. Poeta sugeruje, że krzyk Marsjasza może dać początek „nowej gałęzi sztuki – powiedzmy – konkretnej”. To przemyślenie Apollona może wskazywać na to, że nawet bóg sztuki zdaje sobie sprawę z ograniczeń technicznej doskonałości i możliwości, jakie niesie ze sobą emocjonalna ekspresja. Herbert przedstawia tu ironiczną sytuację, w której zwycięzca zaczyna doceniać wartość przegranej strony.

Symboliczne zakończenie

Wiersz kończy się sceną, w której Apollo znajduje skamieniały słowik – symbol poezji i piękna. To odkrycie może być interpretowane jako świadomość przemijania i kruchości sztuki, która pomimo swojej doskonałości, jest wciąż podatna na zniszczenie. Widok siwego drzewa, do którego przywiązany był Marsjasz, może symbolizować czas, który przemija, oraz zmiany, które zachodzą w sztuce i percepcji piękna.

Zakończenie wiersza Herberta pozostawia czytelnika z refleksją na temat wartości sztuki i jej ewolucji. Poeta sugeruje, że prawdziwa sztuka może wynikać z połączenia technicznej doskonałości z emocjonalną głębią, a krzyk Marsjasza – pełen bólu, ale i bogactwa emocjonalnego – może być równie ważny jak harmonijna gra Apollona. Zakończenie wiersza jest otwarte i pozwala na różnorodne interpretacje, podkreślając uniwersalność i ponadczasowość poruszanych w nim tematów.

Budowa wiersza

Wiersz „Apollo i Marsjasz” autorstwa Zbigniewa Herberta charakteryzuje się brakiem tradycyjnego podziału na strofy. Tekst jest zapisany blokiem, co może symbolizować nieprzerwany bieg zdarzeń i ciągłość opowieści. Brak rymów i regularnego rytmu podkreśla prozaiczność i brutalność przedstawionych wydarzeń, jednocześnie nadając utworowi charakter refleksyjny.

Gatunek i rodzaj literacki

Wiersz „Apollo i Marsjasz” należy do liryki, która jest jednym z trzech głównych rodzajów literackich. Utwór ten można zaklasyfikować jako poemat liryczny, który łączy w sobie elementy narracji z głęboką ekspresją emocjonalną i refleksyjną. Herbert wykorzystuje mitologiczną historię do przekazania uniwersalnych prawd o naturze sztuki i ludzkiego doświadczenia.

Środki stylistyczne

  • Metafora: Użycie metaforycznego języka, np. „słuch absolutny kontra ogromna skala”, pozwala na przekazanie głębi konfliktu między Apollonem a Marsjaszem.
  • Personifikacja: Nadanie drzewu, do którego przywiązany jest Marsjasz, ludzkich cech („drzewo do którego przywiązany był Marsjasz jest siwe”) wzmacnia dramatyzm sytuacji i podkreśla konsekwencje pojedynku.
  • Onomatopeja: Słowa takie jak „krzyk” czy „szumiące lasy płuc” imitują dźwięki, które mają na celu wzmocnienie wrażeń słuchowych czytelnika.
  • Antyteza: Przeciwstawienie „słuch absolutny” (Apollo) „ogromnej skali” (Marsjasz) podkreśla różnice między protagonistami.
  • Ironia: Herbert używa ironii, kiedy opisuje Apollona „wypoczywającego w cieniu krzyku” Marsjasza, co może sugerować dystans boga do cierpienia przeciwnika.
  • Symbolizm: Skamieniały słowik, który upada pod nogi Apollona, symbolizuje utraconą niewinność i piękno, które zostało zniszczone w wyniku rywalizacji.

Notka biograficzna o Zbigniewie Herbercie

Zbigniew Herbert (1924-1998) był jednym z najwybitniejszych polskich poetów XX wieku, eseistą i dramaturgiem. Jego twórczość charakteryzuje się głębokim humanizmem, refleksyjnością i zainteresowaniem historią oraz kulturą antyczną. Herbert był laureatem wielu prestiżowych nagród literackich, a jego poezja została przetłumaczona na liczne języki świata.

W swojej poezji Herbert często odwoływał się do mitologii, historii oraz filozofii, wykorzystując je jako narzędzie do eksploracji współczesnych problemów moralnych i egzystencjalnych. Jego utwory są znane z precyzji językowej, klarowności przekazu i głębokiej warstwy symbolicznej. „Apollo i Marsjasz” jest przykładem, w jaki sposób Herbert reinterpretuje klasyczne motywy, nadając im nowy wymiar i aktualność.

Podobne artykuły

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj