Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
5823
rok szkolny
2008/2009

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Karać dziecko czy efektywnie dyscyplinować ?

Kary i nagrody stosujemy wobec swoich dzieci każdego dnia. Od tego, czy potrafimy robić to umiejętnie, zależy nasz sukces wychowawczy lub... klęska. Jesteśmy przekonani, ze uda nam się wychować dziecko bez uciekania się do kar. Postanawiamy: nigdy nie będziemy wykorzystywać naszej przewagi ani do niczego go zmuszać. Samo zrozumie, ze chcemy dla niego wszystkiego, co najlepsze. A pociecha rośnie, staje się samodzielnym małym człowiekiem, który nie zawsze chce robić to, co my uważamy za słuszne. I przychodzą chwile, kiedy czujemy się całkiem bezradni. Tłumaczymy, prosimy, jeszcze raz tłumaczymy, a dziecko wcale nie chce nas słuchać. I co wtedy? Karzemy je. Jest nam wstyd, bo przecież obiecywaliśmy sobie... zadajemy sobie pytanie: czy kary są konieczne?
Co na to psychologowie? Większość z nich twierdzi, że dzieci muszą wiedzieć, iż są pewne granice, których nie wolno im przekraczać. A taką informację przekazujemy im między innymi poprzez karę. Nie znaczy to jednak, ze każda kara jest dobra. Karać mądrze to wielka sztuka. Przypomina to taniec na linie, gdzie liczy się wyczucie, konsekwencja i każdy najmniejszy nawet krok.
Jest kilka podstawowych zasad, których trzeba przestrzegać, jeśli kara ma być środkiem wychowawczym, a nie sposobem na wyładowanie agresji albo oznaką naszej słabości.

Oto one:
1. Jeśli kary mają być skuteczne, nie wolno ich nadużywać. Należy je stosować tylko wtedy, kiedy inne metody nie dają rezultatów. Przed ukaraniem powinno pojawić się ostrzeżenie. Damy w ten sposób dziecku czas na poprawę zachowania i uniknięcia kary.
2. Kara musi być odpowiednia do sytuacji. Pamiętajmy, ze nie karzemy osoby, lecz niewłaściwe zachowanie. Słowa "już cię nie kocham" - to bardzo zła kara. Jeżeli dziecko - mimo naszych upomnień - wciąż hałasowało przy stole, możemy je ukarać za to, że hałasowało, ale nie możemy powiedzieć mu, że zostało ukarane bo jest niegrzeczne.
3. Jeśli grozimy dziecku karą, musimy być konsekwentni i rzeczywiście ukarać je, gdy na to zasłuży. Często rodzice straszą karą, ale kończy się tylko na groźbach. Uważają, ze mówiąc dziecku, co je czeka, już zrobili swoje. Po pewnym czasie dzieci przestają reagować, bo przekonują się ,że to tylko niegroźne gadanie.
4. Nie wolno karać dziecka za coś, co zrobiło nieumyślnie. Przecież dzieci uczą się na błędach.
5. Jeśli musimy wymierzyć karę nie zwlekajmy z nią. Dziecko lepiej zapamięta i zrozumie karę wymierzoną natychmiast niż tą odroczoną.
6. Karząc nie porównujmy dziecka z innymi. Wyznaczamy karę, ponieważ Kasia zachowała się źle, a nie dlatego, że zachowała się gorzej niż Małgosia. Ciągłe porównywanie odbiera każdemu człowiekowi poczucie własnej wartości i powoduje huśtawkę nastrojów.
7. Karą nie może być to, co jest obowiązkiem. Na przykład pomoc w racach domowych. Nie uczmy dziecka, że za karę pozmywa naczynia. Ono ma zmywać, bo jest domownikiem, bo też korzysta z naczyń, bo mama wprowadziła dyżury.
8. Kara nie może zaburzyć psychiki dziecka. Niedopuszczalne jest straszenie "dziadem" za drzwiami, odejściem mamy "na zawsze", zamykanie dziecka w ciemnej łazience itp.
9. Kara cielesna jest zawsze niedopuszczalnym naruszeniem godności dziecka. Służy ona tak naprawdę rodzicom do rozładowania nagromadzonej w nich agresji.

Negatywne konsekwencje karania fizycznego.

Zastanówmy się nad tym, czym jest właściwie karanie. Zacznijmy w tym od siebie. Pamiętając o tym , jakie uczucie miało karane dziecko, pomyślmy teraz, jakie uczucie mamy my, kiedy wykonujemy karę z użyciem siły fizycznej lub psychicznej. Czy mamy wtedy poczucie władzy i siły? Czy chcemy z dzieckiem rozmawiać, czy narzucić mu swoją wolę? Karanie fizyczne lub inne "siłowe" egzekwowanie naszej woli wobec dziecka przynosi następujące konsekwencje:
1. Uczy dzieci, że duzi używają przemocy, żeby zabronić czegoś małym.
2. Uczy dzieci, że siłą lub przemocą można rozwiązać problemy i konflikty oraz, że w złości tak należy reagować.
3. Zwiększa prawdopodobieństwo, ze osoba karana będzie w przyszłości czuła się urażona.
4. Osłabia poczucie wartości dziecka przez to, że jego ciało nie jest szanowane. Dzieci nie zawsze rozumieją karę , jako konsekwencję ich nieodpowiedniego zachowania. Zamiast tego mogą pomyśleć, że się do niczego nie nadają, ze inni ich nie lubią.
5. Badania w dziedzinie rozwoju dziecięcego i psychologii dziecięcej udowodniły, ze kara fizyczna może natychmiast zatrzymać dane zachowanie - ale nie na długo. Po prostu oznacza, że dziecko może przestać zachowywać się w ten sposób przy rodzicach.
6. Kara fizyczna często wrogo nastawia dziecko do rodzica, który ją stosuje. Ważne jest by pamiętać, ze bolesne uczucia mogą spowodować trwalszy uraz niż ból fizyczny.
7. Uczy dzieci, że najważniejsze jest to, aby nie zostać przyłapanym. Dziecko uczy się ukrywać swoje czyny i staje się przebiegłe.

Zamiast karać - dyscyplinować.

Proces wpajania dziecku dyscypliny, powinien być związany z :
1. zapewnianiem dziecku ochrony i opieki w aspekcie fizycznym i psychologicznym.
2. Wspieraniem dziecka w kolejnych etapach rozwoju.
3. Zaspakajaniem potrzeb dziecka.
4. Uczeniem dziecka unikania problemów i ich rozwiązywania, gdy jednak nastąpią.
5. Wzmacnianiem więzi między dzieckiem a rodzicem.
6. Pomaganiem dziecku w kontrolowaniu własnego zachowania i uczeniem go odpowiedzialności.
7. Umiejętnością zastosowania takich środków wychowawczych, aby postępowanie dziecka było zgodne z naszymi oczekiwaniami.

Czym jest efektywna dyscyplina?

Jest wiele słów i czynów, które pomagają osiągnąć cele efektywnej dyscypliny. Wiele z tych metod są państwu znane, ale może nie zdawaliście sobie sprawy, ze stanowią one część procesu dyscyplinarnego. Dyscyplina to więcej niż reagowanie na złe zachowanie dziecka. Jako rodzice wszystko co robicie wiąże się z dyscypliną. Wiele z tych metod ma na celu zapobiec nieodpowiedniemu zachowaniu dziecka. Niektóre służą jako reakcja na niedopuszczalne zachowanie dziecka. Niektóre mogą służyć i zapobiegawczo i jako reakcja.

Efektywna dyscyplina wymaga efektywnego komunikowania się. Dlatego słuchanie, zadawanie pytań i używanie sformułowań "ja" uważamy za metody wychowawcze oparte na dyscyplinie. Aby efektywnie używać tych metod, musimy mieć na względzie ogólną wiedzę i postawę ( cierpliwość, otwartość) oraz pojęcie o rozwoju dzieci i nastolatków. Najważniejsze, byśmy zrozumieli, że nauczenie się poniższych metod wymaga wiele czasu i chęci.

Niektóre efektywne metody dyscyplinowania dzieci to:

  • Ignorowanie złego zachowania dziecka
  • Dawanie wzoru pożądanego zachowania.
  • Zmienianie otoczenia.
  • Przekazywanie jasnych reguł i norm.
  • Stosowanie przerw.
  • Stosowanie naturalnych i logicznych konsekwencji.
  • Pozwalanie dzieciom na ryzyko.
  • Słuchanie.
    Najczęściej wykorzystuje się dyscyplinę, aby powstrzymać lub zmienić jakieś niemożliwe do zaakceptowania lub niepożądane zachowanie. Aby skutecznie zmienić jakieś zachowanie, musimy rozumieć albo starać się określić znaczenie i cel tego zachowania. Zrozumienie znaczenia zachowania jest pierwszym krokiem, który uzdalnia nas do odpowiedniej reakcji na to zachowanie. Musimy też zrozumieć, że wszystkie zachowania mają swoje dwie strony: zewnętrzną i wewnętrzną. Zbyt często reagujemy na dane zachowanie nie zdając sobie sprawy, ze kryje się za nim pewien cel. Im gorsze zachowanie, tym ostrzej na nie reagujemy, jednocześnie ignorując jego ukryte motywy. Kiedy cała nasza energia skupiona jest na tym żeby kontrolować albo zmienić dane zachowanie, dziecko skorzysta z innego zachowania, żeby zaspokoić swoje potrzeby. Bardziej skuteczne jest nie skupianie się tylko na samym zachowaniu, ale również na zidentyfikowaniu potrzeb, które nim kierują. Wtedy będziemy mieli większe szanse zapewnić dziecku zasady, które pomogą mu zachowywać się właściwie. W końcu jest to podstawowym celem efektywnej dyscypliny.

    Techniki dyscyplinujące.

    Wzmacnianie samokontroli opiera się na wykorzystaniu planowania, jako sposobu unikania negatywnych zachowań. Wiadomo jest, że dzieci nie zawsze mogą być w pełni odpowiedzialne za swoje zachowanie. W tej kategorii rodzic i dziecko wspólnie ponoszą odpowiedzialność za zapobieganie złemu zachowaniu. Ideałem jest by rodzic przyjął na siebie odpowiedzialność tylko w takim stopniu, w jakim dziecko nie jest w stanie. Bez względu na to jak wiele wysiłku włożycie we wzmacnianie pozytywnych zachowań czy też wzmacnianie samokontroli, na pewno wielokrotnie będzie się zdarzało, ze zachowanie dziecka wymknie się spod wszelkiej kontroli. Jako dorośli i rodzice jesteśmy zobowiązani interweniować i pomóc dziecku odzyskać kontrolę. Głównym celem tych technik sterowania zachowaniem jest właśnie pomoc dziecku w odzyskaniu kontroli. Jest to istotne by przejąć na siebie kontrolę tylko w takim stopniu jaki jest niezbędny, by dziecko odzyskało kontrolę. Inaczej wasze działania zostaną odebrane jako kara.
    1. wyrażenie oczekiwań - stanowi fundament do wzmacniania samokontroli. Sprecyzowane oczekiwania wyznaczają dzieciom cel i pokazują strukturę potrzebna do budowania i utrzymania samokontroli. Dzieci mogły nie "przyswoić" wszystkich standardów postępowania, co dorośli zakładają, ze jest oczywiste; i mogą nigdy ich nie przyswoić, jeśli nie zostaną im one uświadomione.
    2. Zasady - są bardzo pożyteczne, pozwalają zapewnić przewidywalność, ciągłość i stabilność, której dzieci potrzebują, by czuć się bezpiecznie i wiedzieć, że ktoś się o nie troszczy. Zasady mogą być używane zarówno do zapobiegania powstawaniu problemów jak i reagowaniu na nie, gdy już powstaną.
    Zasady dotyczące zasad:

  • Ustal kilka zasad, które są najważniejsze dla dobra i bezpieczeństwa rodziny.
  • Zaangażuj rodzinę w ustalenie zasad.
  • Upewnij się, że dzieci rozumieją przyczynę, czy podstawę danej zasady.
  • Upewnij się, że zasada odnosi się do sprawy, którą miała regulować.
  • Zadbaj, by zasady były jasne.
  • Upewnij się, czy dzieci wiedzą jakie są wyjątki od tej zasady.
  • Postaraj się by zasady były pozytywne i nakierowane na czynności.
  • Zachowaj sobie słowo "nie" tylko na szczególne sytuacje związane z bezpieczeństwem.
  • Zasady "rosną" wraz z dzieckiem.
  • Ustalaj tylko takie zasady, które w danym czasie możesz wyegzekwować
  • Bądź konsekwentny.
    3. Zmiana - powoduje u dzieci silne napięcie, które najlepiej reaguje na strukturę, konsekwencję i rutynę. Właśnie w stresie dzieci demonstrują najgorsze zachowania. Wprowadzenie przez rodzica zmian w otoczeniu dziecka potrzebne jest, by pomóc dziecku osiągnąć sukces i być bezpiecznym. Nie ma sensu chronić dzieci przed czymś, co się ma wydarzyć. Potrzebują one czasu, by się przygotować i uporać ze swoimi uczuciami. Pomoc dziecku w określaniu i nazwaniu potencjalnych uczuć jest częścią procesu uczenia dziecka (dyscyplinowania). Jeśli dziecko wie, że może spodziewać się strachu, zdenerwowania czy smutku, te uczucia staja się przewidywalną częścią życia dziecka. W ten sposób dziecko sprawuje nad nimi kontrolę. Mniejsze jest prawdopodobieństwo, że uczucia ta zawładną dzieckiem, że doprowadzą do złego zachowania.
    4. Wykorzystanie komunikatów "ja" - zmniejsza konfrontację i koncentruje się na pomocy dziecku w zrozumieniu jakie są skutki jego zachowania. Chcemy, by dziecko wiedziało, jak się czujemy i jak jego zachowanie wpłynęło na nasze życie, lecz odpowiedzialność za zmianę zachowania pozostawiamy dziecku.
    5. Naturalne i logiczne konsekwencje - są skutecznym sposobem interwencji z zachowaniem szacunku dla zdolności dziecka do podejmowania decyzji. Konsekwencje opierają się w dużej mierze na zrozumieniu reguł tego świata w odniesieniu do zachowania danej osoby. Naturalne konsekwencje to coś, co dzieje się w wyniku zachowania. Nikt nie musi tu nic robić. Często są one wynikiem "reguł przyrody" np.: jeśli dziecko nie zje kolacji, będzie bardzo głodne przed pójściem spać; rower pozostawiony na deszczu pokryje się rdzą; dziecko bijące kolegów nie będzie miało się z kim bawić. Logiczne konsekwencje są narzucane przez dorosłego jako skutek danego zachowania. Konsekwencja ta musi się wiązać z nieodpowiednim zachowaniem np. jeśli dziecko zostawi rower na dworze, następnego dnia ma ograniczony czas jazdy na rowerze; jeśli dziecko rzuca samochodzikami o ścianę, to samochodziki są chowane na pewien czas.
    6. Czas na przemyślenie - jego celem jest pozwolenie dziecku na odzyskanie samokontroli, powstrzymanie nieodpowiedniego zachowania i umożliwienie dziecku przemyślenia danego zachowania i jego skutków. W tej technice należy stosować następujące zasady reakcji:
  • Wykorzystaj czas na pozbieranie się i odzyskanie kontroli. Pamiętaj by podchodzić do dziecka ze spokojem i w sposób zdecydowany.
  • Daj dziecku szansę na zmianę zachowania. Poproś dziecko o zmianę zachowania i daj mu pewien czas na reakcję. Jeśli dziecko nie zareaguje w sposób zdecydowany zażądaj zaprzestania tego zachowania.
  • Jeśli te wysiłki spełzną na niczym, powiedz dziecku dokąd ma pójść "przemyśleć " swoje zachowanie. Ustal jedno miejsce na "przemyślenia". Powinno być to miejsce, w którym panuje spokój i z dala od życia domowego. Dziecko powinno samo tam pójść.
  • Powiedz dziecku jak długo to ma trwać, lecz zaznacz, że czas będziesz liczyć od momentu aż zamilknie.
  • Ignoruj zachowanie dziecka podczas czasu na przemyślenie. Jeśli dziecko mówi do ciebie, to nie wykorzystuje czasu na uspokojenie i odzyskanie samokontroli. Wręcz dalsza rozmowa z tobą może doprowadzić do zwiększenia napięcia.
  • Skieruj dziecko na pozytywną czynność po upływie czasu na przemyślenie. Stwierdź, że dziecko panuje już nad sobą więc może iść się bawić czy wrócić do lekcji itp. Lecz nie nagradzaj dziecka.

    Anna Cwynar
    Zespół Szkół im. Ignacego Łukasiewicza
    w Chorkówce


  • Zaświadczenie online



    numer online: 162 gości

    reklama